Ένα πωλητήριον έγγραφον

Στο Λιτόχωρον του 1822

γράφει ο Σωτήριος Δ. Μασταγκάς

Παρατίθεται το κείμενο:

«Εις το παρόν ομολογούμεν ημείς η χώρα Λιτό­χωρον, μικροί και μεγάλοι, ότι κοινή γνώμη και αποφάσει ολωνών επ’ εκκλησίας, επωλήσαμεν σή­με­ρον το οσπήτιον του Νίτζηνα (σ)του Γιάννη Καντσιού­ρα δια γρόσια χίλια Ν: 1000, το οποίον αγροικείται δια το μεταξύ (;) μεσορίζι της χώρας. Όθεν ελάβομεν τα άνωθεν και εκάμαμεν εντολή μας το ρηθέν οσπήτι (σ)του ρηθέντα Γιάννη. Και εις το εξής είναι τέλειος οικοκύρης ο ρηθείς, και δεν έχει να τον ενοχλήση κανείς και ουδέποτε. Άν ήθελεν εύγη κανείς δια να τον ενοχλήση, ή από τους ιδικούς του οσπητίου, ή άλλος τις, είναι εις χρέος η χώρα δια να δίδη το τζι­βά­νη εις κάθε μέρος, και αυτός να είναι ανενόχλητος. Διο εδώσαμεν το παρόν εσφράγιστον τη σφραγίδι του κοινού, και έχει τούδε κύρος και ισχύν εν παντί κρι­τηρίω δικαιοσύνης.

1822 Μαΐου 12, Λιτόχωρον

Επί τούτου τελεταρχούντος του Νικολάου παπά Μιχαήλ

Όλοι οι χωριανοί του Λιτοχώρου βεβαιούμεν τα άνωθεν».

ΛΙΓΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΑ

Έχοντας πάντα τη δέουσα επιφυλακτικότητα για τον σχο­λιασμό του περιεχομένου του ανωτέρω εγγρά­φου, κα­θό­σον μάς χωρίζουν δύο αιώνες, καταλήγουμε στη δια­πίστωση ότι το έγγραφο αυτό ανήκει στα πιο αξιόλογα των χρόνων της Τουρκοκρατίας. Επειδή η ιστορία δια­γρά­φεται όταν δεν γράφεται και όταν αποσιωπάται, το ανω­τέρω μάς καλεί σε αφύπνιση της ιστορικής συνεί­δησής μας.

Το «κοινόν» Λιτοχώρου! Μας θυμίζει ότι οι πρό­γονοί μας σ’ αυτήν την παραολύμπια κωμόπολη, ορα­μα­τίστηκαν πρώ­τοι και δημιούργησαν ένα πρώιμο δη­μοκρατικό σύ­νταγ­μα, μέσα στο σκοτάδι της Τουρκικής σκλαβιάς. «ημείς η χώρα», «μικροί και μεγάλοι», «κοινή γνώμη και απο­φάσει ολωνών», «είναι εις χρέος η χώρα», «τη σφρα­γίδι του κοινού», «όλοι οι χωριανοί», «ομο­λο­γού­μεν… επωλήσαμεν… ελάβο­μεν… εκάμα­μεν… εδώσα­μεν… βεβαιούμεν». Στο τέλος του πωλη­τηρίου εγγράφου έχει τεθεί η σφραγίδα του «κοινού», η οποία είναι κυ­κλι­κή, τετραμερής (ΛΙ-ΤΟ-ΧΩ-ΡΟ) και σχηματίζει στο μέσο σταυρό με παραστάσεις. Στην κε­φαλή του σταυρού υπάρ­χει η χρονολογία 1810. Η απο­τύπωση του σταυρού δη­λώνει τον αμιγώς ορθόδοξο πλη­θυσμό της κοινότητας στα 1810.

Τι ήταν όμως το «κοινόν»; Επρόκειτο για έναν κα­νο­νισμό με άρθρα, ο οποίος ανέλυε τις σχέσεις των κα­τοίκων με την τοπική εξουσία, τη λειτουργία και τη διοί­κηση της εκ­κλησιαστικής, κοινωνικής και εκ­παι­δευτικής ζωής των Λι­τοχωρινών. Είχε τη διαβεβαίωση όλων των κατοίκων, υπό την έγκριση του τοπικού Επισκόπου Πλαταμώνος, εξα­σφαλίζοντας ισότιμη συμμε­το­χή στα κοινοτικά πράγ­ματα σ’ όλα τα μέλη, καθώς και την από κοινού ανάληψη ευθυνών για το μέλλον της κωμόπολης. Με βάση τον κανονισμό εκλέγονταν έφο­ροι και επίτροποι, οι οποίοι διαχειρίζονταν τα κοι­νά.

Δυστυχώς, ο Κανονισμός (ή Καταστατικό ή Σύ­νταγ­μα) δεν σώθηκε.

Το Λιτόχωρο έφτασε σε τέτοια ακμή που αναμφι­βό­­λως από το 1810 διέθετε καταστατικό χάρτη, το «κοι­­νόν» Λιτοχώρου, ένας από τους πρώτους ελλη­νικούς κα­νο­νισμούς, αποτελώντας μια αυτοθεσμο­θε­τη­μένη ελληνική κοινότητα εν μέσω Τουρκοκρατίας. Κα­θώς οι Λιτοχω­ρινοί όργωναν με τα ιστιοφόρα τους το Αιγαίο μέχρι τη Μαύ­ρη Θάλασσα, τολμηροί πνευμα­τι­κοί άνθρωποι του τό­που εφάρμοσαν το «κοινόν», μι­μούμενοι άλλες ανθη­ρές ελληνικές κοινότητες της Οθωμανικής περιόδου. Το κα­ταστατικό του «κοινού» εφαρμόστηκε ως ένα πρότυπο κοι­νω­νικής συνοχής και οργάνωσης, καταργώντας τις κοι­νωνικές διακρίσεις. Προφανώς διαπνέεται από δημο­κρα­τικές αρχές και φι­λελεύθερο πνεύμα, τις αρετές της τότε πρόσφατης Γαλ­λικής Επανάστασης, δίνοντας ένα πρώιμο άρωμα ελευ­θερίας στο Τουρκοκρατούμενο Λιτόχωρο.

Για την καλύτερη κατανόηση του κειμένου κρίνεται σκό­πιμη η παρουσίαση μερικών στοιχείων:

  • Η «χώρα» Λιτόχωρον. Χρησιμοποιώντας αυστη­ρό ορισμό, πρέπει να ταυτίσουμε τη λέξη με τον γεω­γρα­φικό χώρο που έχει νομική υπόσταση και ανα­γνω­ρισμένη κυ­ριαρχία. Ίσως με καθαρή διακριτή εθνο­λο­γική σημασία.
  • Το κείμενο είναι μεταγεγραμμένο με διόρθωση και στίξη.
  • «δια το μεταξύ (;) μεσορίζι της χώρας». Υπάρ­χει μια δυσανάγνωστη λέξη ή φράση ανάμεσα στις λέ­ξεις, της οποίας όμως η μη ανάγνωση δεν δημιουργεί πρόβλη­μα στην κατανόηση.
  • Το πωλητήριο έγγραφο διασώθηκε, επειδή οι κά­το­­χοί του είχαν τη σωστική πρόνοια να το δια­φυ­λάξουν. Ήταν το κύριο αποδεικτικό της ακίνητης περι­ουσίας. Φυ­λάχτηκε έκτοτε με περισσή ασφάλεια και επι­μέλεια και έφτασε ως τις ημέρες μας, για να αποτελεί μοναδικό γρα­πτό μνημείο του Λιτοχώρου των αρ­χών του 19ου αιώ­να. Η περιγραφή των ορίων του πωλη­θέντος σπιτιού είναι σαφής για τους συμβαλλόμενους, κι εμείς σήμερα γνω­ρί­ζουμε ότι αυτό βρίσκεται κοντά στον ιερό ναό του Αγίου Δημητρίου στην οδό Ιωάννη Ολυμπίου.
  • Το «τζιβάνη», τουρκική λέξη, είναι το ημί­σκληρο, κυ­λινδρικά διπλωμένο χαρτί. Μεταφορικά ση­μαί­νει επί­ση­μο, αναγνωρισμένο έγγραφο με αποδει­κτι­κή ισχύ.
  • «Τελεταρχούντος», ως μετοχή χρησιμοποιείται στην εκκλησιαστική γλώσσα για να δηλώσει αυτόν που προ­ΐ­σταται στην τέλεση των ακολουθιών. Τελετάρχης είναι αυτός που έχει την ευθύνη για την οργάνωση και της διεξαγωγή μιας επίσημης εκδήλωσης. Οι δύο τελευ­ταίες σειρές, μετά την ημερομηνία, έχουν διαφορετικό γρα­φικό χαρακτήρα και προφανώς γράφτηκαν για την επι­­κύρωση του εγγράφου από τον τελεταρχούντα Νι­κό­λαο παπά Μιχαήλ.
  • Το πωλητήριο έγγραφο του 1822 με τη σφρα­γίδα του «κοινού» του 1810 παρουσίασε για πρώ­τη φο­ρά ο ακού­ραστος συγγραφέας της ιστορίας του τό­που μας, δά­σκαλος Αθανάσιος Αδαμόπουλος στο βι­βλίο του «Τα σχο­λεία του Λιτοχώρου στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, Λιτ­όχωρο 1992» με μικρές νύξεις στις σελίδες 21 και 28. Ο Αδαμόπουλος, με γλαφυρό ύφος και λογοτεχνική χάρη, σε άλλο βιβλίο του με τί­τλο «Το Λιτόχωρο στη Γερ­μα­νι­κή Κατοχή και άλλες ιστο­ρίες, Λιτόχωρο 2002» στις σε­λί­δες 71-76 με θέμα «Ασυμβίβαστος ραγιάς» δίνει ένα μικρό βιογραφικό του αγοραστή Γιάννη Καντσιούρα. Ο Καντσιούρας (ή Μη­τράκας) και οι απόγονοί του δη­μι­ούρ­γησαν μεγάλη ακί­νητη περιουσία στο Λιτόχωρο, όπως φαί­νεται στο κτη­ματολόγιο του 1864.
  • Τα έτη εκείνα Επίσκοπος Πλαταμώνος ήταν ο Γε­ρά­σιμος (1798-1822), ο οποίος επί αρχιερατείας του έκτι­σε επισκοπικό οίκο στο Λιτόχωρο. Η 12 Μαΐου 1822 ήταν ημέρα Κυριακή και στη Θεία Λειτουργία ανε­­γνώσθη το ευαγ­γέλιο της Σαμαρείτιδος.

   Ο θεσμός του κοινοτισμού στο Λιτόχωρο, δημοκρα­τικός και σχετικώς αυτονομημένος από τα εξουσια­στι­κά επι­καθήμενα των Τούρκων, λειτούργησε πάντα μέσα στα πλαί­σια που έθετε η Οθωμανική νομιμότητα. Κύ­ρια συμ­βολή της κοινότητος κατά την περίοδο της Τουρ­κοκρα­τίας είναι ότι κατάφερε να διασώσει και να δια­φυλάξει τον ελληνικό πολιτισμό και τα εθνικά ιδεώ­δη. Οι Λιτοχωρί­τες συνεργάζονται και αναπτύσσουν κοι­νωνικές σχέ­σεις, με αποτέλεσμα η κοινότητα να παίρ­νει οντολογική διά­­σταση ως σύστημα αξιών, κανό­νων… προσδοκιών. Η συ­νοχή και η σύμπνοια ήταν αναγκαία στοιχεία για τη βιο­λογική, οικονομική και πο­λι­τισμική επιβίωση των σκλα­βωμένων. Όμως, πέρα από τη διοικητική και κοινωνι­κοοικονομική λειτουργία, το «κοινόν» Λιτοχώρου απο­τέλεσε κάτι πιο ουσιώδες και δεν είναι άλλο από την έκ­φραση ενός συνόλου τρό­πων συμπεριφοράς των κατοί­κων, οι οποίοι ένιωθαν τη συλλογικότητα και ένα κοινό ανήκειν.

0 comments
3 likes
Prev post: ΟΙ 4 ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥNext post: Screaming Eagle Cabernet Sauvignon

Related posts

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Προφίλ
Παπαζαχαρίας Ιωάννης

Proud Father, FnB executive, Blogger, Communicator #OlympusRegion #OlympusRiviera #Hellas #ipap
Προφίλ >>

Πρόσφατα ‘Αρθρα
Δημοφιλή
ad
Ημερολόγιο
Αύγουστος 2019
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιούλ    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  
ipap Instagram
[instagram-feed]
Κλειδιά
25η Μαρτίου 1821 (9) ipap (10) ipapazacharias (11) Όλυμπος (24) Αθλητισμός (6) Απόστολος Τζιτζικώστας (6) Βαγγέλης Γερολιόλιος (7) Βιβλίο (5) Γιάννης Παπαζαχαρίας (15) Δήμος Δίου - Ολύμπου (16) Δήμος Κατερίνης (6) Δήμος Πύδνας - Κολινδρού (5) Δημοτικές Εκλογές (6) Δημοτικές Εκλογές 2019 (19) Εθνικές Εκλογές 2019 (7) Εκκλησία (8) Επανάσταση Ολύμπου (9) Ευάγγελος Κοροβάγκος (7) Εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (5) Θεσσαλονίκη (9) Καραμανλισμός (5) Κατερίνη (11) Κρασί (11) Κρασιά Ολύμπου (7) Κύπρος (6) Λιτόχωρο (27) Λιτόχωρο 19ος αιώνας (28) Λιτόχωρο 20ος αιώνας (14) Λιτόχωρο 1878 (13) Μπάσκετ (5) Νέα Δημοκρατία (15) Οδυσσέας Ελύτης (4) Οικογένεια Παπαζαχαρία (16) Οινικός προορισμός (5) Οινοτουρισμός (5) Παλιά δημοσιεύματα εφημερίδων (5) Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (4) Περιφερειακές Εκλογές 2019 (8) Πιερία (17) Πολιτική (8) Πολιτισμός (10) Σοφία Μαυρίδου (6) Σωτήρης Μασταγκάς (17) Τουρισμός (6) Φεστιβάλ Ολύμπου (5)