Η Πιερία στα 1715

Άρθρο βασισμένο στη μελέτη του Κων/νου Βακαλόπουλου το 1971 “Η Μακεδονία στα 1715”

Συνήθως οι πηγές από τις οποίες αντλούμε πληροφορίες για τον τόπο μας προέρχονται από τα κείμενα των περιηγητών. Τα περισσότερα από αυτά έχουν δημοσιευθεί και αναδημοσιευθεί πολλές φορές.

Οι πληροφορίες που θα παρουσιάσω για την Πιερία στα 1715 αποτελούν μέρος της μελέτης του Κωνσταντίνου Βακαλόπουλου με τίτλο “Η Μακεδονία στα 1715” που δημοσιεύθηκε στο σύγγραμα “ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ” της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών το 1971. Ο συγγραφέας βασίζεται σε ένα ημερολόγιο ενός ανωνύμου που αποδίδεται στον Κωνσταντίνο Διοικητή που υπήρξε μέλος της αυλής του ηγεμόνα της Βλαχίας Constantin Brâncoveanu (1688 -1714).

Ο Κωνσταντίνος Διοικητής ακολούθησε με σώμα Βλάχων τον σουλτανικό στρατό κατά τη διέλευσή του από τη Μακεδονία το 1715. Γενικά οι πληροφορίες που παραθέτει θεωρούνται αξιόπιστες, ξεκινάν από την είσοδο στην Μακεδονία (περιοχή Ξάνθης) και καταλήγουν στην Πιερία. Ιδιαίτερες είναι οι αναφορές και για την Θεσσαλονίκη.

Η πρώτη αναφορά στην Πιερία γίνεται ενώ ακόμα το στράτευμα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη: “Ό Θερμαϊκός κόλπος έκτείνεται ώς τά όρη πού ονομάζονται «τού ’Αλεξάνδρου» καί ώς πέρα άπό τό κάστρο τού Πλαταμώνα”. Προφανώς και με τον χαρακτηρισμό «τού ’Αλεξάνδρου» ο Κων/νος Διοικητής αναφέρεται στα Πιερία Όρη.

Η περιγραφή για την Πιερία, σύμφωνα με την μετάφραση του Βακαλόπουλου

“Άφοϋ πέρασαν τόν ποταμό, προχώρησαν προς τόν Αλιάκμονα. Κοντά στήν πέτρινη γέφυρά του εκτείνονταν οί γνωστές ώς σήμερα αλυκές, όπου υπήρχαν κατοικίες γιά τόν έπικεφαλής άρμόδιο (tuz emini), ό όποιος τις ένοίκιαζε άπό τό δημόσιο.

Κατόπιν εφθασαν στό Κίτρος, όπου συνάντησαν επίσης νέες άλυκές καί επάνω στούς λόφους διέκριναν πολλά χωριά. Τό Κίτρος τό χαρακτηρίζει ό Διοικητής ώς μεγάλο κάστρο, κατοικούμενο άπό πολλούς χριστιανούς. Κάτω προς τήν παραλία ύπάρχουν πάλι άλυκές.

Βγαίνοντας άπό τό Κίτρος συναντά χωράφια γεμάτα θάμνους καί στούς λόφους έπάνω διακρίνει ένα νέο δάσος καί ένα δερβένι πού τό φυλάγουν άρματολοί.

Προχωρεί κατόπιν προς τήν Κατερίνη.
Γιά τήν Κατερίνη λέγει ότι είναι μεγάλο χωριό πού κατοικεϊται μόνον άπό χριστιανούς καί ότι έχει μιά εκκλησία τής Αγίας Αικατερίνης, άπό τήν όποια πήρε καί τό όνομα τό χωριό.

Πέρα άπό τήν Κατερίνη, αφού περνά τό ποτάμι Νεχρί Σεφταλή, τό σημερινό Μαυρονέρι, προς τόν Πλαταμώνα άσφαλώς, συναντά νέο δερβένι μέ αρματολούς έπίσης καί φθάνει τέλος στό κάστρο, τό όποιο καί περιγράφει.

Τά νέα στοιχεία πού προσθέτει είναι ότι στό ψηλότερο μέρος του κάστρου, άσφαλώς μέσα στον δεύτερο περίβολο, υπάρχει ή πυριτιδαποθήκη καί κάτω άπό τό κάστρο ενα στενό πέρασμα, μιά βαθιά χαράδρα, πού τήν διασχίζει ένας δρόμος τεχνητός (άσφαλώς ό γραφικός καί ό καλντεριμωμένος δρόμος πού γνωρίσαμε ώς τά τελευταία χρόνια), ό όποιος οδηγούσε ώς τό άκρο τής θάλασσας…”

Τα συμπεράσματα του Βακαλόπουλου

Άπό τά στοιχεία πού μας δίνει ό Διοικητής άποκομίζουμε ένδιαφέρουσες ειδήσεις για τήν γεωγραφία καί τήν ιστορία των τόπων τής Μακεδονίας, από τούς όποιους πέρασε κατά τις αρχές τού 18ου αιώνα.

Συγκεκριμένα μαθαίνουμε τήν επιβίωση λαϊκών παραδόσεων τού Μ. ’Αλεξάνδρου: Για τά Πιέρια, πού όνομάζονται «βουνά τοϋ ’Αλεξάνδρου». ’Επίσης ενδιαφέρουσα είναι ή διαπίστωση τής φρουρήσεως ορισμένων δερβενιών άπό χριστιανούς άρματολούς, εξω άπό τήν Θεσσαλονίκη, στό γνωστό Δερβένι, κατόπιν εξω άπό τό Κίτρος προς τήν Κατερίνη καί τέλος προς τόν Πλαταμώνα.

’Ακόμη πρέπει νά θεωρήσουμε ώς άπόλυτα πιθανό ότι τό τοπωνύμιο Κατερίνη είναι άγιωνύμιο, δηλαδή ότι προέρχεται άπό εκκλησία πού τιμάται έπ’ όνόματι τής ‘Αγ. Αικατερίνης.

Κάποιες τελευταίες επισημάνσεις

Μένω στην αναφορά για το δερβένι που φρουρούνταν από χριστιανούς αρματολούς μεταξύ Κατερίνης και Πλαταμώνα.

Στο οθωμανικό κράτος τα δερβένια αποτελούσαν βασικά σημεία στο σύστημα οργάνωσης του χώρου και των δρόμων. Συχνά, η ευθύνη για την ασφάλεια και τη συντήρησή τους βάρυνε τον πληθυσμό ενός οικισμού ή μίας περιοχής, που σε αντάλλαγμα έπαιρνε φορολογικές απαλλαγές.

Από την περιγραφή και μόνο αντιλαμβανόμαστε πως το συγκεκριμένο δερβένι είναι αυτό του Λιτοχώρου που εκείνη την εποχή ήταν πολύ μεγαλύτερο από την Κατερίνη. Αυτό προκύπτει τόσο από την μελέτη του καθηγητή Αγγελόπουλου (διαβάστε ΕΔΩ) που σε έγγραφο της Μητροπόλεως στις αρχές του 19ου αιώνα η Κατερίνη αναφέρεται ως χωριό και το Λιτόχωρο ως πόλη, όσο και από το γεγονός πως στην Επανάσταση του Ολύμπου το 1878 το Λιτόχωρο αριθμούσε διπλάσιες οικίες από την Κατερίνη και βέβαια είχε αμιγώς ελληνικό πληθυσμό.

Ι. Ζ. Παπαζαχαρίας


Πηγές:
– Η Μακεδονία στα 1715, Κωνσταντίνος Α. Βακαλόπουλος ΕΔΩ
– Ανέκδοτο “Εκκλησιαστικόν και αποδεικτικόν πωλήσεως Γράμμα” Κίτρους Μελετίου, 27 Μαΐου του 1815, για την “Εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης”, της “χώρας Κατερίνης, Καθηγητού ΑΠΘ κ. Αθ. Αγγελόπουλου ΕΔΩ

0 comments
3 likes
Prev post: Βγήκα ψηλά στον Όλυμπο κι αγνάντεψα τριγύρωNext post: ΛΙΤΟΧΩΡΟ 1908 | Ένα «βαπτιστήριον» έγγραφο

Related posts

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Προφίλ
Παπαζαχαρίας Ιωάννης

Proud Father, FnB executive, Blogger, Communicator #OlympusRegion #OlympusRiviera #Hellas #ipap
Προφίλ >>

Πρόσφατα ‘Αρθρα
Δημοφιλή
ad
Ημερολόγιο
Αύγουστος 2019
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Ιούλ    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  
ipap Instagram
[instagram-feed]
Κλειδιά
25η Μαρτίου 1821 (9) ipap (10) ipapazacharias (11) Όλυμπος (24) Αθλητισμός (6) Απόστολος Τζιτζικώστας (6) Βαγγέλης Γερολιόλιος (7) Βιβλίο (5) Γιάννης Παπαζαχαρίας (15) Δήμος Δίου - Ολύμπου (16) Δήμος Κατερίνης (6) Δήμος Πύδνας - Κολινδρού (5) Δημοτικές Εκλογές (6) Δημοτικές Εκλογές 2019 (19) Εθνικές Εκλογές 2019 (7) Εκκλησία (8) Επανάσταση Ολύμπου (9) Ευάγγελος Κοροβάγκος (7) Εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (5) Θεσσαλονίκη (9) Καραμανλισμός (5) Κατερίνη (11) Κρασί (11) Κρασιά Ολύμπου (7) Κύπρος (6) Λιτόχωρο (27) Λιτόχωρο 19ος αιώνας (28) Λιτόχωρο 20ος αιώνας (14) Λιτόχωρο 1878 (13) Μπάσκετ (5) Νέα Δημοκρατία (15) Οδυσσέας Ελύτης (4) Οικογένεια Παπαζαχαρία (16) Οινικός προορισμός (5) Οινοτουρισμός (5) Παλιά δημοσιεύματα εφημερίδων (5) Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (4) Περιφερειακές Εκλογές 2019 (8) Πιερία (17) Πολιτική (8) Πολιτισμός (10) Σοφία Μαυρίδου (6) Σωτήρης Μασταγκάς (17) Τουρισμός (6) Φεστιβάλ Ολύμπου (5)